بسيارى از موارد ضرورتى نداشته است ، حتى نخستين چاپى كه از سفرنامه ناصر الدين شاه به اروپا در سال 1290 در هندوستان در شهر بمبئى در سال 1293 يعنى سه سال بعد از سفر انجام گرفته است با متن مطابق نيست . با اينكه مرحوم حاج شيخ عبد الوهاب شيرازى كه به اصطلاح خودش مدعى است « از روى چهاپه دستخطى خود مبارك اعليحضرت شاهنشاه طابق النعل بالنعل چاپ شده » عبارات آن با متن اصلى يعنى اصل نسخه‌اى كه در سازمان اسناد ملى ايران موجود است متفاوت است ، مثلا صفحه اول سفرنامه به خط خود ناصر الدين شاه چنين آغاز مىشود : « روزنامه سفر فرنگستان است كه به مباركى و ميمنت و صحت مزاج انشاء اللّه تعالى بخواست خداوند بىهمتا و بخشنده مهربان مىنويسم » . در چاپ بمبئى چنين است : « روزنامه سفر فرنگستان است كه به ميمنت و مباركى به خواست خداوند تعالى و قادر بىهمتا بخشندهء مهربان به شرط سلامت مزاج مىنويسم » . يعنى در همين عبارات كوتاه « به مباركى و ميمنت » شده است « به ميمنت و مباركى » « صحت مزاج » شده است « به شرط سلامت مزاج » و « انشاء اللّه تعالى بخواست خداوند بىهمتا » شده است « بخواست خداوند تعالى و قادر بىهمتا » و بر همين قياس . بنابراين چاپ‌هائى كه از سفرنامه‌ها شده است قابل اعتماد نيست و بايد از نو منطبق با متن اصلى دوباره چاپ شود و هر عملى جز اين بيهوده است . به‌هرحال پروردگار را ستايش مىكنيم و مراتب شكرگذارى را به درگاه خداوند بىنياز بنده‌نواز بجا مىآوريم كه به ما در انجام اين كار توفيق عنايت كرد كه يكى از مجلدات مهم خاطرات ناصر الدين شاه را به بازار تاريخ و تحقيق عرضه كرديم بدون ترديد كار ما بدون نقص نخواهد بود زيرا ما همه چيز را نمىدانيم « همه چيز همگان دانند » . در پايان از همكارىهاى بىدريغ مسئولين و محققين سازمان اسناد بخصوص از آقاى پرويز بديعى كه اعداد سياق را خوانده‌اند سپاسگزارى مىكنيم . دكتر محمد اسماعيل رضوانى - فاطمه قاضيها تهران 1368